Bộ Giáo dục và Đào tạo đang lấy ý kiến dự thảo Thông tư ban hành Quy chế Cuộc thi nghiên cứu khoa học, kỹ thuật cấp quốc gia dành cho học sinh THCS, THPT. Đây là dự thảo, chưa phải văn bản chính thức, nhưng một nội dung trong đó đang được chú ý rộng rãi: học sinh có thể bị cấm thi trong 2 năm nếu bị phát hiện dùng AI "làm hộ" dự án nghiên cứu khoa học, kỹ thuật dự thi, theo phản ánh của báo Dân trí.

Điểm đáng chú ý không chỉ nằm ở mức phạt, mà ở việc đây là lần đầu một quy chế cấp quốc gia đặt vấn đề xử lý trực diện việc dùng AI để làm hộ sản phẩm nghiên cứu của học sinh. Trong bối cảnh các công cụ AI tạo sinh ngày càng dễ tiếp cận, động thái này cho thấy cơ quan quản lý đang cố gắng bảo vệ tính trung thực học thuật của một cuộc thi vốn được dùng để xét tuyển, cộng điểm ở nhiều nơi.

Có gì mới và vì sao đáng chú ý

Cuộc thi nghiên cứu khoa học, kỹ thuật cấp quốc gia dành cho học sinh THCS, THPT là một trong những cuộc thi học thuật có quy mô toàn quốc, nơi học sinh tự thực hiện một dự án nghiên cứu rồi trình bày, bảo vệ trước ban giám khảo. Quy chế của cuộc thi quy định cách chấm, tiêu chí hợp lệ của một dự án, và các hành vi bị coi là gian lận.

Dự thảo Thông tư lần này được Bộ Giáo dục và Đào tạo đưa ra để lấy ý kiến, nghĩa là các nội dung trong đó, bao gồm đề xuất cấm thi 2 năm với học sinh dùng AI làm hộ dự án, vẫn có thể được chỉnh sửa trước khi ban hành chính thức. Dân trí là nơi đầu tiên đặt vấn đề này thành tiêu đề, gắn trực tiếp với dự thảo đang được góp ý.

Chi tiết

Với một học sinh hoặc phụ huynh lần đầu nghe về việc này, có ba điều cần hiểu rõ:

• Đây là một dự thảo đang trong giai đoạn lấy ý kiến, không phải quy định đã có hiệu lực.
• Dự thảo áp dụng cho Cuộc thi nghiên cứu khoa học, kỹ thuật cấp quốc gia dành cho học sinh THCS và THPT, không phải mọi hoạt động học tập có dùng AI.
• Nội dung được Dân trí nêu là mức phạt cấm thi 2 năm, gắn với hành vi dùng AI "làm hộ" dự án nghiên cứu dự thi.

Vì dự thảo vẫn đang lấy ý kiến, các chi tiết kỹ thuật như cách xác định một dự án có phải do AI làm hộ hay không, quy trình xử lý vi phạm, hoặc mốc thời gian ban hành chính thức chưa được công bố đầy đủ trong nguồn tin gốc. Điều có thể khẳng định, dựa trên tin đã đăng, là Bộ Giáo dục và Đào tạo đang chủ động đưa vấn đề sử dụng AI trong nghiên cứu học sinh vào văn bản quy chế, thay vì để các trường tự xử lý riêng lẻ như trước.

Điều này phản ánh một xu hướng chung: các cuộc thi học thuật, từ cấp trường đến cấp quốc gia, đang phải cập nhật quy chế để theo kịp tốc độ phổ biến của công cụ AI tạo sinh trong tay học sinh.

Điều này có ý nghĩa gì với bạn

Nếu con bạn đang chuẩn bị một dự án để dự thi nghiên cứu khoa học, kỹ thuật, bài học rút ra từ dự thảo này không phải là tránh xa công cụ số, mà là phân biệt rõ giữa công cụ hỗ trợ hợp lệ, như phần mềm xử lý dữ liệu, thiết bị đo đạc, máy tính để trình bày báo cáo, và việc để AI tạo sinh thay học sinh làm toàn bộ nội dung nghiên cứu.

Ranh giới này càng quan trọng khi gia đình phải quyết định đầu tư vào thiết bị, phần mềm nào để con chuẩn bị dự án một cách chính đáng. Để chọn đúng công cụ hỗ trợ học tập, thiết bị ghi chép, trình bày dữ liệu phục vụ nghiên cứu mà không rơi vào vùng rủi ro bị quy là "làm hộ", bạn có thể tham khảo education buying guide, nơi tổng hợp các tiêu chí chọn thiết bị học tập theo đúng mục đích sử dụng.

Trong lúc dự thảo còn đang lấy ý kiến, điều thực tế nhất phụ huynh và học sinh có thể làm là theo sát các cập nhật chính thức từ Bộ Giáo dục và Đào tạo trước khi cuộc thi năm tới khởi động, để không bị bất ngờ nếu quy chế mới được ban hành đúng như nội dung đang gây chú ý.